21. januar 2010.

     BEOGRAD – 18. januara 2010. godine održan je okrugli sto na kome se diskutovalo o Nacrtu Strategije društveno odgovornog poslovanja u Republici Srbiji. Okruglom stolu su prisustvovali stalni i pridruženi članovi Radne grupe za izradu Strategije, kao i strani konsultanti na izradi ovog značajnog strateškog dokumenta. Nosilac izrade Strategije je Ministrastvo rada i socijalne politike, a u njenom koncipiranju, kao i u raspravi na okruglom stolu, učestvovali su i predstavnici: Ministarstva ekonomije i regionalnog razvoja, Ministarstva životne sredine i prostornog planiranja, Tima za implementaciju Strategije za smanjenje siromaštva, Uprave za bezbednost i zdravlje na radu, Privredne komore Srbije, reprezentativnih sindikalnih centrala – UGS „Nezavisnost“ i Saveza samostalnih sindikata, Unije poslodavaca Srbije, Narodne banke Srbije, Foruma mladih osoba sa invaliditetom, te Smart kolektiva i Globalnog  dogovora. Međunarodni konsultanti i autori teksta Nacrta Strategije su prof. dr Vladimir Petkovski i Aleksandar Nikolov. U ime UGS „Nezavisnost“ u radu okruglog stola učestvovala je Zlata Zec, savetnik za ekonomska i socijalna pitanja, pridruženi član Radne grupe.

     Autori teksta Strategije su učesnike skupa upoznali sa:

• političkim okvirom društveno odgovornog poslovanja, u širem i užem kontekstu (međunarodnim inicijativama i principima te situaciji i načelima društveno odgovornog poslovanja u Srbiji);
• vizijom razvoja društveno odgovornog poslovanja u Srbiji (kroz SWOT analizu – analizu aktera i kapaciteta);
• ciljevima i prioritetnim merama (akcionim planom, odnosno ključnim oblastima intervencije), kao i
• načinom implementacije Strategije.

     Predstavnica UGS „Nezavisnost“ je ponovila stavove Sindikata, dostavljene Radnoj grupi, u pisanoj formi, na početku izrade Strategije, a koji glase:
Razvoj i unapređivanje industrijskih odnosa, kao preduslova za ostvarivanje društveno odgovornog poslovanja, podrazumeva: učešće zaposlenih, preko svojih sindikalnih predstavnika, u koncipiranju, usvajanju i realizaciji poslovne politike preduzeća; aktivnu saradnju poslovodstva i zaposlenih sa vladajućom strukturom na lokalnom nivou, u cilju stvaranja što povoljnijih uslova razvoja i delovanja privrednih subjekata; potpunu primenu zakonskih rešenja  iz oblasti radno-pravnog i socijalnog položaja zaposlenih, kao i drugih prava i obaveza zaposlenih i poslodavaca, te prilagođavanje i usklađivanje međusobnih odnosa poslodavaca i zaposlenih sa međunarodnim normama koje važe u procesu rada u razvijenim zemljama. Na taj, ostvaren preduslov, mogu se nadograđivati drugi uslovi neophodni da bi se poslovanje nekog privrednog subjekta ili javnog preduzeća i ustanove, moglo oceniti manje ili više društveno odgovornim.
 
     Nivo razvijenosti industrijskih odnosa, pa samim tim ni stepen društveno odgovornog poslovanja, u Republici Srbiji nije na zadovoljavajućem nivou iz nekoliko razloga. Jedan od značajnijih razloga je neadekvatna poslodavačka scena (nove vlasničke strukture bez tradicije i kulture poslovanja, odnosno bez razvijenih industrijskih odnosa). Drugi razlog je ekonomski nepovoljna situacija velikog dela privrednih subjekata, posebno usložena neispunjavanjem materijalnih obaveza poslodavca prema zaposlenima (neisplaćene zarade i doprinosi za socijalno osiguranje). Treći je razlog zaostajanje u kvalitetu upravljanja u preduzećima, za drugim, posebno razvijenim zemljama.

     Uzrok tome je, uz neadekvatnu zakonodavnu i prateću regulativu, i negativno istorijsko nasleđe, koje je ostavilo duboke tragove u shvatanjima i navikama ljudi koji su bili zaposleni u državnom ili društvenom sektoru u doba samoupravnog socijalizma, s jedne strane, i nepoznavanju ili neprihvatanju  korporativne i kulture dijaloga od strane nove poslodavačke strukture.

     Uprkos činjenici da razvoj industrijskih odnosa i nivo korporativnog upravljanja preduzećima nije dostigao željeni nivo bitno je da svi socijalni partneri – država, poslodavci i sindikati, budu svesni da se industrijski odnosi moraju stalno menjati i unapređivati, odnosno usklađivati sa tim odnosima u zemljama razvijene tržišne ekonomije, odnosno zemljama EU.

     Nove forme, sadržaj i institucionalizacija industrijskih odnosa proizilaze iz konkretne privredne prakse, odnosno iz potreba i zahteva privrednog i tehnološkog razvoja, kao i potreba priključenja evropskim privrednim i društvenim kretanjima.

    Imajući u vidu sve ove činjenice pri daljem regulisanju, institucionalizaciji i praktičnoj primeni novih industrijskih odnosa, odnosno uspostavljanju društveno odgovornog poslovanja u Srbiji, treba poći od sledećih načela:

- principijelnosti – odnosno prekida prakse voluntarizma i postupanja „od slučaja do slučaja“;
- postepene deregulacije industrijskih odnosa, u skladu sa principima i standardima Evropske unije;
- radničke participacije i sindikalnog partnerstva, kao alternative logici socijalnih konflikata i opstrukcija;
- permanentnog socijalnog dijaloga i socijalne kooperacije, i
- moralne odgovornosti i socijalne pravde.

     Nepovoljno stanje u oblasti industrijskih odnosa i korporativnog upravljanja u Srbiji traži hitne, ali i dobro koncipirane reforme, kako bi preduzeća mogla da postanu dobro vođena i konkurentna na domaćem i stranom tržištu. To podrazumeva ne samo promene u zakonodavstvu, već pre svega nastavak i završetak privatizacionih procesa, formulisanje i usvajanje kodeksa dobrog upravljanja, unapređenje socijalnog dijaloga na svim nivoima i bitno jačanje vladavine prava.

     Uspostavljanje socijalnog dijaloga na svim nivoima, pa i na nivou privrednih društava i ustanova,  uz punu ravnopravnost svih socijalnih partnera, preduslov je za postizanje konsenzusa o bržem razvoju demokratskih odnosa, uspostavljanju principa dobre vladavine, odnosno dobrog privređivanja, unapređenju strateškog planiranja, ostvarivanje reformi i stabilizaciju razvoja.
U Republici Srbiji još uvek nije uspostavljen odgovarajući ambijent za potpuno zaživljavanje socijalnog dijaloga u praksi,  odnosno za stvaranje takvog okruženja u kome će socijalni dijalog davati konkretne, vidljive rezultate, u smislu unapređenja radno-pravnog, ekonomskog i socijalnog položaja zaposlenih. Da bi se takav ambijent uspostavio neophodno je angažovati se na:

- daljem razvoju tržišne ekonomije, uz razvoj industrijskih odnosa i unapređenje korporativnog upravljanja;
- uspostavljanju transparentnosti rada nosilaca svih javnih funkcija;
- uspostavljanju i unapređivanju kulture dijaloga, međusobnog uvažavanja i tolerancije;
- izgradnju poverenja i spremnosti socijalnih partnera za argumentovani dijalog i kompromise, kao i za preuzimanje obaveza i odgovornosti;
- unapređenje rada institucija socijalnog dijaloga na svim nivoima.

     Osnovni vid socijalnog dijaloga na nivou preduzeća je kolektivno pregovaranje i zaključivanje kolektivnih ugovora kod poslodavca, kojima treba da se regulišu međusobni odnosi zaposlenih i poslodavaca  iz rada i po osnovu rada, ukjljučujući tu i prava, obaveze i odgovornosti u vezi sa bezbednošću i zdravljem na radu.

     Razvijeni industrijski odnosi, odnosno društveno odgovorno poslovanje, treba da podrazumeva, pre svega:

• poštovannje prava zaposlenih na slobodno sindikalno organizovanje i delovanje (kako bi relevantne sindikalne organizacije mogle učestvovati u socijalnom dijalogu, odnosno kolektivnom pregovaranju), što, inače, neki poslodavci koji se u javnosti predstavljaju kao  privredna društve koja „društveno odgovorno posluju“ zanemaruju, odnosno ne poštuju;
• poštovanje zakonske obaveze da se pregovara i zaključi kolektivni ugovor kod poslodavca, odnosno da se, kroz pregovore, kolektivnim ugovorom utvrde elementi zarada – osnovna zarada za najjednostavniji posao i koeficijent (složenosti i odgovornosti) za svaki posao sistematizovan Pravilnikom o organizaciji i sistematizaciji poslova, kao i ostala prava i obaveze iz rada i po osnovu rada;
• poštovanje osnovnog principa kolektivnog pregovaranja da se kolektivnim ugovorom, po pravilu, utvrđuje veći nivo prava, od (munimuma) prava utvrđenih zakonom;
• poštovanje, u celosti, odredbi kolektivnog ugovora (posebno dela o utvrđivanju, obračunu i isplati zarada uključujući i obavezu uplate poreza i doprinosa za socijalno osiguranje, dela o merilima i kriterijumima za utvrđivanje viškova zaposlenih...i dr.);
• poštovanje obaveze da relevantni predstavnici sindikata budu kontinuirano, na vreme i u potpunosti informisani o svim pitanjima iz poslovanja privrednog društva, koja, direktno ili indirektno, utiču na radno-pravni, ekonomski i socijalni položaj zaposlenih.

     Jedino ukoliko privredno društvo, odnosno njegovo poslovodstvo ispunjava ove, osnovne uslove uz ostale, dopunske – društvene, socijalne ili humanitarne, može se govoriti o društveno odgovornom poslovanju. U suprotnom, to je samo jeftino kupovanje poena, odnosno pokušaj da se popravi imidž privrednog subjekta, što zaposleni, a i šira javnost vrlo brzo prepoznaju.

     Na  osnovu ovakvih načelnih i konkretnih stavova, UGS „Nezavisnost“ će, do 29. januara ove godine, dati i konkretne primedbe, predloge i sugestije na ponuđeni tekst Nacrta Strategije društveno odgovornog poslovanja u Republici Srbiji, sa zahtevom da se ti predlozi ravnopravno tretiraju, ozbiljno razmatraju i uzmu u obzir prilikom formulisanja i usvajanja Predloga Strategije na Vladi Republike Srbije, koji će ići u skupštinsku proceduru.